Alternatif ve Destekleyici İletişim (ADİ – uluslararası literatürde AAC: Augmentative and Alternative Communication), konuşma yoluyla kendini ifade etmekte zorlanan ya da hiç konuşamayan çocuklar ve yetişkinler için geliştirilmiş iletişim destek yöntemlerinin genel adıdır. Adından da anlaşılacağı gibi iki işlevi vardır: destekleyici (var olan sınırlı konuşmayı güçlendirmek) ve alternatif (konuşma mümkün olmadığında onun yerine geçebilecek bir iletişim yolu sunmak).

ADİ yöntemleri "araçsız" ve "araçlı" olmak üzere iki grupta incelenir. Araçsız yöntemler beden hareketleriyle yapılır; jest, mimik ve işaret dili gibi ek bir malzeme gerektirmeyen yollardır. Araçlı yöntemler ise resim kartları, iletişim panoları, sembol defterleri gibi düşük teknolojili çözümlerden; tablet uygulamaları ve konuşma üretici cihazlara (speech generating devices) kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsar.

Her çocuğun motor, bilişsel, işitsel ve görsel özellikleri farklı olduğu için "tek tip" bir ADİ sistemi yoktur; sistem, çocuğun bireysel profiline göre seçilir ve zaman içinde ihtiyaca göre güncellenir.

İletişim kurabilmek, çocuğun ihtiyacını anlatabilmesi, duygularını paylaşabilmesi ve çevresiyle bağ kurabilmesi için temel bir gereksinimdir. Konuşamayan ya da çok sınırlı konuşan bir çocuk için bu ihtiyacın karşılanamaması; hayal kırıklığı, öfke nöbetleri, geri çekilme veya problem davranışlar olarak kendini gösterebilir. Uygun bir alternatif iletişim aracı, çocuğa "anlaşılma" deneyimi kazandırarak bu yükü hafifletir.

Alanyazındaki çalışmalar, ADİ kullanımının konuşma gelişimini geciktirdiği yönündeki yaygın kaygının aksine, birçok çocukta konuşmayı baskılamadığını, tam tersine dil ve iletişim becerilerinin gelişimini destekleyebildiğini göstermektedir. Bu nedenle ADİ, "konuşma başlamadan önce beklenecek son çare" değil, dil gelişimini destekleyen bir araç olarak değerlendirilir.

• Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan ve sözel iletişimde belirgin güçlük yaşayan çocuklar
• Serebral palsi gibi motor beceriyi etkileyen durumlarda, konuşma organlarının kullanımı kısıtlı olan çocuklar
• Ciddi konuşma apraksisi veya diğer motor konuşma bozuklukları olan çocuklar
• Gelişimsel dil bozukluğu nedeniyle ifade edici dili sınırlı kalan çocuklar
• İşitme kaybı veya zihinsel yetersizlikle birlikte iletişimde ek destek ihtiyacı olan çocuklar
• Değerlendirme sonucunda dil ve konuşma terapisti tarafından ADİ'nin fayda sağlayacağı düşünülen diğer vakalar

Süreç, çocuğun dil, iletişim, motor, bilişsel ve duyusal becerilerinin dil ve konuşma terapisti tarafından ayrıntılı değerlendirilmesiyle başlar. Bu değerlendirmeye göre çocuğa en uygun sistem belirlenir; bazı çocuklar için basit resim kartları yeterli olurken, bazıları için tablet tabanlı konuşma üretici uygulamalar daha işlevsel olabilir. Seçim tamamen çocuğun bireysel özelliklerine ve günlük yaşam ihtiyaçlarına göre şekillenir.

Uygulama, terapi odasıyla sınırlı kalmaz; aile ve öğretmenlerin de sürece dahil edilmesi, çocuğun öğrendiği iletişim yollarını ev, okul ve sosyal ortamlarda da kullanabilmesi için önemlidir. Bu nedenle ailelere yönelik bilgilendirme ve yönlendirme, ADİ çalışmalarının ayrılmaz bir parçasıdır.