Duyusal işlemleme bozukluğu (duyu bütünleme güçlüğü olarak da adlandırılır), beynin dokunma, ses, ışık, hareket, denge ve vücut farkındalığı gibi duyusal bilgileri alma, organize etme ve bunlara uygun bir tepki üretme sürecinde yaşadığı zorlukları ifade eder. Bu güçlük yaşayan çocuklarda duyusal uyaranlara karşı beklenenden çok daha yoğun (aşırı duyarlılık) ya da çok daha az (az duyarlılık) tepkiler görülebilir; bazı çocuklarda ise sürekli hareket, dönme veya sıkı temas gibi belirli duyusal uyaranları yoğun biçimde arama eğilimi öne çıkar.

Önemle belirtmek gerekir ki duyusal işlemleme bozukluğu, tek başına resmî bir psikiyatrik tanı kategorisi değildir; ancak ergoterapi ve çocuk gelişimi alanında yaygın olarak tanınan, günlük yaşamı somut biçimde etkileyen bir klinik tablodur. Bazı çocuklarda tek başına görülürken, otizm spektrum bozukluğu veya dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi durumlarla birlikte de sıkça karşımıza çıkabilir.

Duyusal bilgiyi dengeli biçimde işleyememek, çocuğun günlük rutinlerini —giyinme, beslenme, uyku, oyun, sınıf ortamında oturabilme— zorlaştırabilir. Kalabalık veya gürültülü ortamlarda aşırı tepki, belirli dokulardan kaçınma, dikkatini sürdürmekte güçlük ya da tam tersine sürekli hareket arayışı, hem çocuğun hem de ailenin günlük yaşamını yorucu hale getirebilir.

Bu alanda erken destek almak, çocuğun duyusal uyaranlarla daha düzenli bir şekilde baş etmesine, öz düzenleme becerilerini geliştirmesine ve sosyal-akademik ortamlara daha rahat katılmasına katkı sağlayabilir. Zamanla desteklenmeyen duyusal güçlükler, çocuğun özgüvenini ve sosyal etkileşimlerini de dolaylı biçimde etkileyebilir; bu nedenle fark edildiğinde bir uzmanla değerlendirilmesi önemlidir.

• Ses, ışık, doku veya kokulara karşı beklenenden çok daha yoğun tepki veren çocuklar
• Ağrı, sıcak-soğuk gibi uyaranlara karşı az tepki veren ya da fark etmeyen çocuklar
• Sürekli hareket, sıçrama, dönme gibi yoğun duyusal uyaran arayışında olan çocuklar
• Giysi etiketi, çorap dikişi, belirli kumaş türleri gibi dokusal uyaranlardan aşırı rahatsız olan çocuklar
• Kalabalık, gürültülü ya da yoğun uyaranlı ortamlarda aşırı tepki veya içe kapanma yaşayan çocuklar
• Denge, koordinasyon ve motor beceri gelişiminde yaşıtlarına göre gecikme gösteren çocuklar
• Otizm spektrum bozukluğu veya DEHB tanısı olup buna eşlik eden duyusal güçlükler yaşayan çocuklar

Değerlendirme süreci, ergoterapistin çocuğu yapılandırılmış oyun ortamında gözlemlemesi, aile ve varsa öğretmenle ayrıntılı görüşme yapması ve gerektiğinde standardize duyu profili ölçeklerini kullanmasıyla başlar. Bu değerlendirme, çocuğun hangi duyu sistemlerinde (dokunsal, vestibüler, proprioseptif, işitsel, görsel vb.) güçlük yaşadığını ve bu güçlüğün günlük yaşamına nasıl yansıdığını anlamaya odaklanır.

Değerlendirme sonrasında, çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre planlanan ergoterapi seansları, güvenli ve motive edici bir oyun ortamında salıncak, denge tahtası, dokunsal materyaller gibi araçlarla yapılan yapılandırılmış duyusal aktiviteleri içerir. Amaç, çocuğun duyusal bilgileri zamanla daha düzenli biçimde işleyebilmesini ve günlük yaşam becerilerine, oyuna ve sosyal katılımına daha rahat uyum sağlayabilmesini desteklemektir.